Najmłodsze miało cztery miesiące. Kilkoro miało zespół Downa. Przez trzy miesiące okupacji 28 dzieci z chersońskiego sierocińca żyło w piwnicy kościoła, a ksiądz, który je ukrywał, udawał pijanego żebraka, żeby przenosić dla nich jedzenie przez rosyjskie blokposty.
Temat, o którym nikt nie chciał mówić
W listopadzie 2022 roku, tuż po wyzwoleniu Chersonia, operator kamery przeniósł się z Donbasu na południe Ukrainy. Szukał ludzi, którzy wiedzieli coś o wywożeniu ukraińskich dzieci do Rosji. Był to wtedy temat tabu. Jak mówi, „bardziej bolesny niż śmierć”.
Pierwszy trop dała mu Irina, kobieta, która pracowała z dziećmi z chersońskiego sierocińca, a po ich wywiezieniu uciekła z okupowanego miasta. Opowiedziała mu wszystko, ale nie podała ani adresu, ani telefonu. Bała się.
Kamera pod kurtką
Chersoń był wtedy wciąż w zasięgu rosyjskiej artylerii. Rosjanie stali kilka kilometrów dalej, po drugiej stronie rzeki. Ludzie bali się mówić do kamery, bo gdyby Rosjanie wrócili, mogliby zostać rozpoznani.
Operator zdjął plakietkę PRESS i ukrywał kamerę pod kurtką. Filmował z ręki, z ukrycia, na automatycznej ostrości. Pierwszą noc spędził w nieogrzewanym mieszkaniu na parterze bloku, przy temperaturze około ośmiu stopni, w pięciu parach skarpet. Bez prądu i bez wody.
Po kilku dniach bezowocnych poszukiwań Irina wskazała tylko kościół, pod który mieli podjechać. Woźny dał numer telefonu do księdza Pawła. Ksiądz odebrał od razu i przywitał się z tłumaczem po imieniu. Okazało się, że w czasie okupacji to właśnie on przywoził księdzu leki z Odessy.
28 dzieci pod ulicą, potem pod kościołem
Wywiad odbył się w piwnicy kościoła, przy wyjących alarmach. Ksiądz Paweł opowiadał przez godzinę.
W pierwszych dniach wojny, jeszcze przed wejściem Rosjan, zadzwoniła do niego Ludmiła Iwanowna, pracownica sierocińca. Dzieci schowały się w przejściu podziemnym pod ulicą, na mokrych materacach, w wodzie, która zalała kanał. W godzinę ksiądz zorganizował cztery samochody i mimo bombardowania pojechał po nie. Dzieci było dwadzieścioro ośmioro. Najmłodsze miało cztery miesiące.
W podziemiach kościoła urządzono sypialnie i miejsce do życia. Kilka dni później Rosjanie weszli do miasta.
Fragment z książki
Kościół księdza Pawła stał na uboczu, w zapomnianej części. Starsze dzieci nie wychodziły na zewnątrz, żeby nikt nie zauważył ich obecności. Ludmiła Iwanowna została w kościele. Pomagała księdzu i innym nauczycielkom. Ksiądz Paweł przebierał się za żebraka, polewał winem i piwem, wcierał je w szyję. Chodził przez blokposty z cukrem i ziemniakami. Wszystko po to, by dzieci przetrwały.
„Prawda w kadrze”, rozdział 7
Maj: „Są dzieci?”
Przez trzy miesiące mieli spokój. W maju pod kościół podjechały opancerzone samochody. Dwóch cywilów zapytało, czy są tu dzieci. Ksiądz zaprzeczył. Następnego dnia przyjechał „nawigator”, mężczyzna po pięćdziesiątce. Wiedział o dzieciach i postawił warunek: jeśli nie wrócą do sierocińca, w poniedziałek zabierze je sam.
W niedzielę dzieci odwieziono. Później okazało się, że jedna z nauczycielek współpracowała z Rosjanami i została rosyjską dyrektorką sierocińca. Gdy zbliżał się ukraiński kontratak, trzy autobusy wywiozły dzieci na Krym, a potem w głąb Rosji. Jedno z nich adoptowała rodzina w Moskwie.
Czego nie widać na zdjęciach
Chersoń został wyzwolony kilka miesięcy później. Dzieci już tam nie było. Irina przysłała operatorowi ich zdjęcia. Płakała.
Ten rozdział różni się od reszty książki. Kiedy operator mówi o dzieciach, przestaje opowiadać o froncie, a zaczyna o ludziach. Jak zauważa autor książki, największych strat wojny nie zawsze da się sfotografować ani nagrać. Wcześniej, w kwietniu 2022, ta sama kamera dokumentowała zbrodnie pod Kijowem — przeczytaj też Bucza przez obiektyw.
Przeczytaj całą historię. „Prawda w kadrze” to osiem etapów wojny: od granicy w lutym 2022 po powrót do Polski. Wydanie papierowe, e-book i audiobook kupisz prosto od wydawcy. Nie wiesz, czy to dla Ciebie? Pobierz za darmo pierwszy rozdział.
Dodaj komentarz